HÀNH TINH TRÁI ĐẤT - PHẦN II
Chỉ có 14 đỉnh núi trên thế giới
cao tới trên 8 ngàn mét.
Tất cả đều ở đây, trên dãy núi Himalaya.
Lạnh đến chết người, bị gọt đẽo bởi gió mạnh và bão tuyết,
những ngọn núi này là một trong những nơi khắc nghiệt nhất trên thế giới.
Tuy nhiên, một vài loài động vật đặc biệt vẫn xoay xở được để sống ở đây.
Báo tuyết.
Giống như tất cả những loài vật của núi cao,
cả cơ thể và hành vi của chúng đã thích nghi
để tồn tại.
Cuộc sống ở độ cao tột cùng đã định hình lên
một số loài động vật mạnh mẽ nhất hành tinh.
NHỮNG DÃY NÚI
Những ngọn núi bị nắng nướng khô cứng của bán đảo Ả Rập.
Chúng chỉ cao bằng một phần của dãy Himalaya,
nhưng chúng vẫn dốc đến chóng mặt
đến nỗi nhiều chỗ không thể đặt chân lên được.
Tuy nhiên, sơn dương Nubia vẫn chọn nơi đây là nhà của chúng.
Những con sơn dương chọn các vách đá dốc đứng để nuôi con
với sự an toàn, ngoài tầm với của kẻ săn mồi.
Nhưng sống trong thánh địa này cũng có cái giá của nó.
Những nhà trẻ này rất dốc,
hầu như không có nước đọng ở đây.
Nên để uống nước, gia đình sơn dương phải xuống thung lũng,
cách 300m phía dưới.
Những bà mẹ chọn cách an toàn nhất để xuống.
Móng guốc chẻ và mềm, dễ bám vào đá hơn bất kỳ đôi giày leo núi nào,
chúng là những nhà leo núi tài năng nhất.
Nhưng lũ trẻ sơ sinh vẫn phải tìm chỗ để chúng đặt chân.
Đây là lần đầu tiên của chúng.
Sai lầm đầu tiên sẽ là cuối cùng.
Theo chân những con trưởng thành, lũ trẻ đã xuống được thung lũng.
Nhưng khi đã ở dưới mặt đất, chúng rất dễ bị tấn công.
Con cáo đỏ đang chờ đợi.
Ngay tín hiệu nguy hiểm đầu tiên,
sơn dương con chạy ngược lên dốc đá theo bản năng.
Nhưng lên cái dốc đặc biệt cao này
có thể là một sai lầm.
Đó là một dốc đứng cao 9m.
Con cáo đã bẫy chúng, hoặc có vẻ là như vậy.
Đây là những gì mà sơn dương sinh ra để làm.
Phân tán ra làm con cáo khó chọn mục tiêu.
Và chắc chắn không thể đuổi theo chúng lên cao.
Tất cả những gì có thể là đợi một con trượt chân và ngã xuống.
Nhưng sơn dương con học rất nhanh
và giờ chân chúng đã vững gần bằng chân của cha mẹ.
Con cáo sẽ phải tìm bữa ăn ở nơi khác.
Đúng là một ngày không may mắn.
Cuối cùng thì lũ sơn dương con đã có thể uống nước.
Nhưng chúng sẽ sớm phải quay lại những vách đá dốc đứng an toàn.
Để nắm vững địa hình dốc đứng luôn là một thử thách,
nhưng còn có những vấn đề cơ bản hơn với cuộc sống ở những ngọn núi.
Dãy Alps, dãy núi cao nhất Châu Âu.
Giờ là mùa đông, thức ăn vô cùng khan hiếm.
Đại bàng vàng bỏ ra hàng giờ giữa ban ngày
quét trên những sườn dốc tìm thứ gì đó, ở nơi nào đó, để ăn.
Sải cánh dài hơn 2m giúp nó bay lượn dễ dàng
tới 160km chỉ trong một ngày.
Cặp mắt phi thường cho phép nó phát hiện con mồi
từ hơn 3km.
Nhưng nó không phải là kẻ duy nhất đang đi tìm thức ăn.
Khi phát hiện được một cơ hội, nó phải bay thật nhanh.
Nó có thể lao xuống với tốc độ trên 300km/giờ,
chỉ có chim cắt mới có thể nhanh hơn.
Vào mùa đông, đại bàng gần như chỉ sống dựa vào xác chết.
Đó là xác của một con cáo, và có thể giúp nó duy trì trong nhiều ngày.
Những kẻ ăn xác chết khác đều phải hoãn lại bữa tiệc.
Bầy quạ đói sớm lấy lại lòng can đảm.
Chúng cố gắng dùng mánh lới để ăn cắp một miếng.
Và chúng là những kẻ lì lợm khó chịu.
Đám đông hỗn tạp này không phải là mối lo chính.
Một con đại bàng lớn hơn chiếm quyền kiểm soát.
Nhưng cái xác này quá quan trọng để từ bỏ.
nên nó sẽ chiến đấu.
Tới lúc này, nó đã giành lại được thức ăn.
Nhưng cái xác như thế này sẽ thu hút những con đại bàng khác hằng dặm xung quanh.
Như bao đời, phần thưởng thuộc về kẻ mạnh nhất.
Không thể giữ thức ăn thêm được nữa,
con đại bàng lúc đầu giờ lại phải tiếp tục tìm kiếm.
Có thể sẽ mất nhiều ngày trước khi có được bữa ăn khác.
Chỉ có sự đấu tranh mạnh mẽ
mới có thể sinh tồn qua những rủi ro của mùa đông miền núi.
Một trận lở tuyết, 9 triệu tấn tuyết
di chuyển với vận tốc 120km/giờ,
có khả năng tàn phá mọi thứ trên đường đi của nó.
Những ngọn núi Bắc Mỹ
có hàng ngàn vụ lở tuyết mỗi năm.
Tuy nhiên, vẫn có một loài động vật dành cả mùa đông
ngủ vùi trong tuyết trên những sườn núi dễ bị lở tuyết này.
Rồi khi mùa xuân đến, chúng xuất hiện.
Trên tất cả những ngọn núi,
gấu xám Bắc Mỹ đào hang ngủ đông ở độ cao 3.000m
sâu trong tuyết ở sườn núi khuất gió.
Và trong khi chúng đang ngủ đông,
lũ gấu con được sinh ra.
Giờ lũ gấu con đang bước những bước đầu tiên ra thế giới bên ngoài.
Bà mẹ này đang dẫn ba đứa con
tới nơi chúng có thể tìm được thức ăn.
Chúng phải xuống càng nhanh càng tốt.
Các dấu vết từ một trận lở tuyết là bằng chứng rõ ràng
cho thấy sườn dốc này không ổn định và nguy hiểm.
Đây không phải là nơi để la cà.
Và chúng cũng còn một lý do khác để tiếp tục đi.
Sau 5 tháng trong hang, những con gấu này đang rất đói.
Gấu đã ngủ suốt mùa đông trên những đỉnh núi
giờ tất cả đi xuống thung lũng,
nơi mùa xuân đến sớm nhất.
Trên dãy Rocky, sự thay đổi mùa rất nhanh và kịch tính.
Chỉ trong vài ngày, các sườn núi chuyển từ màu trắng sang màu xanh của lá cây.
Đồng cỏ chỉ mới một vài tuần trước vẫn còn chôn vùi dưới lớp tuyết
giờ đang tràn đầy sức sống.
Nhưng trên những ngọn núi, thời gian tươi đẹp sẽ không kéo dài.
Nên lũ gấu phải ăn nhanh nhất có thể.
Vào những tháng hè,
một con trưởng thành có thể tăng tới 180kg, nhồi đầy bụng các loại thực vật.
Và nếu có thể thì chúng bắt...
một hoặc hai con cầy marmot.
Nhưng lúc này, trong đầu chúng đang có thứ khác.
Thời tiết đang ấm lên,
và lũ gấu đang cần giũ bỏ lớp áo khoác mùa đông của chúng.
Gấu mẹ chỉ cho các con cần phải làm như thế nào.
Chúng nhanh chóng thuộc bài.
Có vẻ như một số loại cây đặc biệt thích hợp cho việc cọ xát.
Lũ gấu thích loại cây này,
chúng đi cả đoạn đường dài để tìm đến.
Vài chỗ ngứa phải được gãi.
Giờ đã có đến 30 con gấu trong thung lũng này.
Khi chúng cọ xát, mỗi con gấu để lại mùi riêng biệt và dễ nhận ra.
Mỗi cây ghi danh một con gấu nhất định.
Điều này giúp chúng khỏi tranh giành lẫn nhau.
Cách tốt nhất để in dấu ấn cá nhân
là phải chà cái lưng vào đó.
Mùa hè không kéo dài.
Ngứa đã được gãi,
giờ thì phải ăn.
Trong vài tháng tới,
chúng phải quay lại hang của mình để ngủ đông.
Giờ chúng phải tăng cân càng nhiều càng tốt.
Mùa đông miền núi đến rất nhanh và khắc nghiệt.
Nhiệt độ trên dãy Rocky sẽ giảm xuống tới -48°.
Hơi ẩm trong không khí sẽ đóng băng thành những tinh thể nhỏ xíu
gọi là bụi kim cương.
Con linh miêu này
là một trong số ít những kẻ săn mồi vẫn hoạt động trong mùa đông.
Hầu hết những con mồi của nó giờ đã ẩn mình dưới tuyết
đã phủ kín lãnh địa của nó.
Nó đi săn bằng cách lắng nghe những âm thanh nhỏ nhất của chuyển động.
Để tránh phát ra những âm thanh phát ra từ bước chân
nó dùng những tảng đá làm bước nhảy.
Một con chuột.
Nhưng một là không đủ.
Tuyết càng sâu, càng khó phát hiện con mồi,
và phần thưởng cho sự cố gắng có thể là nỗi thất vọng.
Ít nhất là như vậy.
Vào giữa mùa đông, tuyết rất dầy,
linh miêu buộc phải rời khỏi lãnh thổ của chúng
cố gắng để dễ dàng săn mồi hơn.
Có thể con linh miêu này đã gặp may
vì thung lũng đặc biệt này đã được ban phước.
Một dòng sông ở đây không bao giờ bị đóng băng.
Nó được cấp bởi một suối nước nóng núi lửa làm nóng dòng nước
ấm hơn đến 10°C so với không khí xung quanh.
Tất cả những động vật đói tụ họp về đây để tìm thức ăn.
Trong suốt mùa đông, dòng sông có đủ thực phẩm
cho những kẻ biết cách khai thác.
Tại đây, ngay cả sói Bắc Mỹ cũng trở thành ngư dân.
Nhưng công việc trở nên khó khăn với mèo rừng vì nó không quen với việc ướt chân.
Vậy nên nó phải chọn mục tiêu cẩn thận.
Vịt mắt vàng.
Nhưng liệu nó có thể đến đủ gần để vồ lấy?
Phía bên kia có lẽ sẽ may mắn hơn.
Ở đây, hơi nước từ dòng sông sưởi ấm cây cối xung quanh.
Vậy nên có thể có con mồi trong đám nhánh cây.
Nếu như nó có thể trèo lên đó.
Cao đến hơn 6m.
Cuối cùng, cũng bắt được một con sóc.
Không nhiều, nhưng đủ để nó tiếp tục sống sót.
Để tồn tại qua một mùa đông dài miền núi,
với linh miêu, như vậy là dư dả rồi.
Tuyết trên đường xích đạo.
Không giống như dãy Rocky,
trên những ngọn núi này không có mùa rõ rệt.
Đây là núi Kenya ở Châu Phi.
Cao đến 5.199m, khiến cho đỉnh núi
lạnh hơn đến 30° so với đồng cỏ bao quanh.
Cây thạch nam khổng lồ, cây lỗ bình, và cúc bạc mọc trên sườn núi.
Tất cả phát triển mạnh dưới ánh mặt trời.
Rốt cuộc, mỗi ngày đều là mùa hè.
Nhưng một khi mặt trời lặn, mỗi đêm là một mùa đông cay nghiệt.
Nhiệt độ tụt xuống 5° dưới mức đóng băng
biến sườn núi thành một khu vườn băng giá.
Mọi thứ đông cứng.
Nhưng cây cúc bạc có một cách để tự bảo vệ mình.
Chúng xếp những phiến lá dầy lại để tạo thành một tấm chăn cách nhiệt
che chắn chồi non dễ tổn thương phía bên trong.
Đêm tối rồi đến hồi kết...
và ánh dương trở lại.
Một lần nữa, cúc bạc lại mở ra những phiến lá để tắm mình trong ánh mặt trời.
Bình minh trên dãy Andes....
Nơi này cũng vậy, mặt trời mọc mang lại sự cứu trợ nhanh chóng
cho những động vật sống giữa ngọn núi lửa.
Sóc len thức dậy từ rất sớm, chiếm những chỗ tốt nhất
để đón những tia nắng đầu tiên.
Đối với những động vật khác ở đây, bình minh thậm chí còn được chào đón nồng nhiệt hơn.
Ở độ cao hơn 4.000m,
đây là lãnh địa cao nhất trên thế giới của hồng hạc.
Vào ban đêm, trời lạnh đến nỗi ngay cả hồ nước mặn này cũng đóng băng.
Và lúc này, bầy hồng hạc đang kẹt cứng trong băng.
Cuối cùng, mặt trời khiến băng mỏng dần,
nhưng vẫn phải vật lộn nếu hồng hạc muốn thoát ra.
Đi trên lớp băng mỏng này luôn có rủi ro.
Thật khó để mà giữ được phong thái,
đặc biệt là khi đang phải đi cà kheo.
Ở độ cao này,
sự cứu trợ của năng lượng mặt trời có thể nhanh chóng biến thành mối đe dọa.
Khí quyển rất mỏng,
nên có rất ít sự bảo vệ khỏi bức xạ cực tím.
Đến giữa buổi sáng, nán lại ngoài trời là việc nguy hiểm.
Sóc len buộc phải hướng về bóng râm.
Trên mặt hồ, không có chỗ nào để trú ẩn.
Lớp màng trắng của hồ muối phản chiếu chói chang ánh mặt trời
làm gia tăng tác động của tia cực tím.
Đến giữa ngày, da người để trần sẽ bị bỏng chỉ trong 4 phút.
Nhưng điều này dường như chẳng làm phiền lũ hồng hạc.
Thực tế là, chúng đang diễu hành.
Vào mùa sinh sản,
hồng hạc thực hiện những vũ điệu tán tỉnh đặc biệt
thậm chí là vào lúc nóng nhất trong ngày.
Chúng rất háo hức, thậm chí không nghỉ để ăn.
Nghi thức này là một điều gì đó huyền bí, nhưng sau một tháng khiêu vũ,
tất cả hồng hạc đều có đôi và sẵn sàng chuẩn bị để giao phối.
Ở độ cao này, chỉ có vài sinh vật khác quấy rầy lũ hồng hạc.
Nhưng rồi mấy kẻ quấy rầy đó cũng chẳng chịu được điều kiện khắc nghiệt này.
Vì vậy, với những động vật có sức chịu đựng,
vùng núi có thể là những khu bảo tồn.
Cho dù đối với chúng ta, những đỉnh núi đá dường như là một biểu tượng vĩnh cửu,
nhưng chúng lại mong manh hơn vẻ bề ngoài.
Ngày nay, trên dãy Alps,
sự xâm lấn của con người đang làm thay đổi ngay cả những đỉnh núi cao nhất.
Trên dãy Rocky, trái đất ấm lên làm ngắn thời gian ngủ đông
và bóp nghẹt sự tăng trưởng của những cây lương thực có giá trị.
Và trên dãy Andes, một số sông băng đã bị thu hẹp
tới 50% chỉ trong 30 năm.
Ngay cả dãy Himalaya cũng đang bị tổn thương.
Với hầu hết những đỉnh núi cao nhất thế giới
và bao phủ trên 860 nghìn km²,
đây là dãy núi lớn nhất trên thế giới.
Và ở đây, nhiệt độ tăng nhanh hơn mức trung bình toàn cầu hiện nay.
Khi những vạt tuyết lui dần khỏi những đỉnh núi,
thì không gian sống cho những động vật hoang dã cũng ít dần.
Và đó là một thử thách
cho một trong những sinh vật oai vệ nhất trên núi cao.
Báo tuyết.
Hiếm khi nhìn thấy chúng.
Từ lâu, cuộc sống của chúng đã là một điều bí ẩn.
Nhưng giờ đây, với công nghệ quay phim điều khiển từ xa mới nhất
chúng ta đang ở gần báo tuyết hơn bao giờ hết.
Chúng vô cùng hiếm.
Chỉ có khoảng 4 cá thể trên diện tích 100km².
Lý do đơn giản là do không đủ con mồi.
Chúng sống một đời sống đơn độc.
Tuy nhiên, chúng vẫn nhận ra
sự hiện diện và di chuyển của những người láng giềng
vì chúng để lại thông điệp ở một vài nơi đặc biệt.
Chúng cọ má vào những tảng đá.
Và phun nước tiểu lên đó.
Hai thứ mùi tạo ra một chữ ký duy nhất.
Bất kỳ một con báo nào cũng có thể biết người láng giềng đã đi ngang qua đây,
cho dù không có sự tiếp xúc trực tiếp nào.
Nhưng cũng có lúc báo tuyết phải đến với nhau
và sự kiện này thường dữ dội.
Một con cái trưởng thành và con của nó.
Nó đã dành hai năm vừa qua để nuôi dưỡng báo con,
và sớm thôi, báo con sẽ được cai sữa.
Còn lúc này, báo con vẫn hoàn toàn phụ thuộc vào mẹ.
Nhưng sống cùng nhau lâu như thế này có thể sẽ gây ra vấn đề.
Con cái giờ lại đến kỳ động dục lần nữa,
và bất kỳ con đực nào ngửi thấy dấu hiệu của nó sẽ biết.
Từ lúc này trở đi, cuộc sống của báo con sẽ đứng trước nguy cơ.
Con đực sẽ giết báo con không phải là con của nó.
Nhưng con mẹ đang bị thôi thúc không thể kiểm soát.
Nó cho những con đực biết chính xác nó đang ở đâu.
Từ trên này, nó có thể nghe được cách xa hàng dặm.
Một con đực trẻ xuất hiện từ một nơi vắng vẻ, đang nóng lòng tìm nó.
Báo tuyết gặp nhau như thế này là tình huống căng thẳng và không thể đoán được.
Tình trạng có vẻ xấu hơn.
Một con đực lớn khác đã đến.
Báo mẹ và con non bị mắc kẹt giữa hai đối thủ.
Giờ báo con đã đứng trước nguy hiểm. Mẹ nó phải hành động nhanh.
Để chuyển hướng chú ý của hai con đực khỏi con mình,
nó chuyển sang phục tùng.
Những con đực đang kẹp chặt báo cái, con non có cơ hội để trốn thoát.
Lũ báo đực khóa chặt báo cái ở cả hai phía,
chúng nóng lòng chiếm hữu cho riêng mình.
Một cuộc chiến không thể tránh khỏi.
Con cái trốn thoát và bảo vệ được con non.
Nhưng con đực lớn theo sát nó.
Nó sẽ không để con cái rời đi cho đến khi nó được giao phối.
Khi lũ báo đực đã bỏ đi, cuối cùng hai mẹ con cũng được đoàn tụ.
Nhưng nó đã bị thương.
Tuy nhiên, nhờ báo mẹ, báo con đã sống sót.
Cho đến khi vết thương lành, báo mẹ sẽ không thể đi săn.
Sự sinh tồn của những động vật núi cao đang đứng bên bờ vực.
Không còn nhìn thấy mẹ con nhà báo nữa.
Cho đến hơn một tháng sau,
một máy quay điều khiển từ xa đã được kích hoạt trên một sườn núi cao.
Con báo mẹ,
nó không còn đi khập khiễng, nhưng giờ chỉ có mình nó.
Rồi một giờ sau khi con báo mẹ bỏ đi, máy quay lại được kích hoạt.
Đó là con của nó, những bước chân đầu tiên hướng đến sự trưởng thành và độc lập.
Không chắc là nó có thể gặp báo mẹ lần nữa.
Nhưng từ giờ về sau, chúng vẫn sẽ được đoàn tụ
qua những thông điệp mà chúng đã để lại trên đá.
Báo mẹ đã nuôi con thành công,
nhưng cuộc sống phía trước vẫn còn nhiều thử thách,
và tự nó sẽ phải đơn độc để vượt qua mọi thứ.
Chỉ có những kẻ mạnh mẽ nhất mới có thể sinh tồn
trong vẻ đẹp hoang dã trên những dãy núi cao nhất thế giới.
Tập kế tiếp, chúng ta sẽ khám phá những khu rừng nhiệt đới trên thế giới.
Nơi chốn của những điều kinh ngạc và những khám phá không gì sánh được...
nơi mà cuộc chiến sinh tồn đạt đến mức độ dữ dội nhất.